'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
CLIMATE CHANGE EMOTIONS · REZULTATY PROJEKTU
Badania
Co czujemy wobec zmiany klimatu, jak mierzyć te emocje i jak wiążą się one z działaniem? Poznaj sześć obszarów zakończonego projektu — od rozmów o osobistych doświadczeniach po badania aktywności mózgu.
ETAP 01 / 06 · WYWIADY
Co czujemy, myśląc o zmianie klimatu?
Wywiady indywidualne w Polsce i Norwegii
pogłębione wywiady
kraje: Polska i Norwegia
publikacje naukowe
Przeprowadziliśmy pogłębione wywiady z 40 osobami w Polsce i 33 osobami w Norwegii, które określały siebie jako silnie zaniepokojone zmianą klimatu. Rozmawialiśmy o tym, jakie emocje budzi w nich kryzys klimatyczny, jak wpływa na ich codzienność i jak sobie z nim radzą.
W ich opowieściach pojawiały się różnorodne, niekiedy sprzeczne uczucia: smutek związany ze stratami, złość na brak działań, lęk o przyszłe pokolenia, ale też nadzieja i poczucie wspólnoty. Emocje te zmieniały się zależnie od sytuacji, doświadczeń i tego, na jakim aspekcie zmiany klimatu skupiała się dana osoba.
Badania pokazały, że sprowadzanie tych doświadczeń do samego „lęku klimatycznego” nie oddaje ich różnorodności — aby je zrozumieć, trzeba uwzględnić także relacje z innymi ludźmi oraz kontekst społeczny i polityczny.
„W przeszłości zdarzało mi się odsuwać myśli o zmianie klimatu na bok, ale w tej chwili to jest w zasadzie niemożliwe.”
Fragment wypowiedzi uczestnika polskiego badania, przytoczony na dotychczasowej stronie projektu.
Jedna zmiana klimatu. Wiele doświadczeń.
Rozmowy odsłoniły cztery główne tematy: zagrożenia związane ze zmianą klimatu, nieuchronność jej skutków, odpowiedzialność oraz poczucie wspólnoty lub osamotnienia w trosce o klimat. Z każdym z nich wiązały się różne emocje.
Oryginalna mapa tematów i emocji z polskiego badania (język angielski). Kliknij rycinę, aby przejść do wersji wydawcy.
Źródło: Zaremba i wsp., Current Psychology, ryc. 1. DOI: 10.1007/s12144-022-03807-3. Licencja CC BY 4.0; rycina bez zmian.
Kogo dotyczyły wyniki? Rozmawialiśmy z osobami silnie zaniepokojonymi zmianą klimatu. Ich wypowiedzi pokazują różnorodność doświadczeń w tej grupie, a nie częstość poszczególnych emocji w całym społeczeństwie.
Przeczytaj pełne publikacje
Polska · Zaremba i wsp.
A wise person plants a tree a day before the end of the world: coping with the emotional experience of climate change in Poland
Current Psychology, 42, 27167–27185 (2023; publikacja online 2022).
Norwegia · Marczak i wsp. (2023)
“When I say I’m depressed, it’s like anger.” An exploration of the emotional landscape of climate change concern in Norway and its psychological, social and political implications
Emotion, Space and Society, 46, 100939.
ETAP 02 / 06 · BAZA ECCS
Historie, które wywołują emocje klimatyczne
Jak badać emocje klimatyczne w eksperymencie, skoro każdy z nas ma inne doświadczenia? Stworzyliśmy ECCS — bazę 180 krótkich historii, opracowanych z myślą o wywoływaniu złości, niepokoju, współczucia, poczucia winy i nadziei, a także historii neutralnych.
Ich treść oparliśmy na rzeczywistych doświadczeniach opisanych podczas wywiadów i w badaniu ankietowym. W trzech badaniach w Polsce i Norwegii sprawdziliśmy reakcje na te historie: oceny były wysoce spójne, a silniejszemu zaniepokojeniu zmianą klimatu towarzyszyły intensywniejsze reakcje emocjonalne.
Baza jest dostępna po polsku, norwesku i angielsku, dzięki czemu inni badacze mogą wykorzystywać ją do badań nad komunikacją klimatyczną, emocjami i działaniem.
180 historii
Krótkie opisy sytuacji, w których zmiana klimatu nabiera osobistego znaczenia.
3 badania walidacyjne
Oceny zebrane w Polsce i Norwegii.
3 języki
Materiały dostępne po polsku, norwesku i angielsku.
Jak reagujesz na te opowieści? Poniżej prezentujemy dwie historie wykorzystane w badaniu: jedną z kategorii złości i jedną z kategorii nadziei. Kliknij kartę, aby ją powiększyć.
Dwie przykładowe historie z bazy ECCS
Źródło historii: Zaremba i wsp. (2024), Behavior Research Methods, baza ECCS — ANG25 i HOP27. Przeczytaj publikację.
Dlaczego ta sama historia porusza nas w różnym stopniu?
Osoby bardziej zaniepokojone zmianą klimatu reagowały na historie silniejszymi emocjami. Kolory oznaczają kategorie historii; oś pozioma — poziom zaniepokojenia klimatem, a pionowa — złożony wskaźnik siły reakcji emocjonalnej. Wykres przedstawia związek między tymi zmiennymi, nie dowód zależności przyczynowej.
Źródło: Zaremba i wsp. (2024), Behavior Research Methods, ryc. 3. Publikacja · CC BY 4.0. Oryginalna rycina bez zmian, etykiety angielskie.
Przeczytaj pełne publikacje:
ETAP 03 / 06 · KWESTIONARIUSZ ICE
Jak zmierzyć emocje klimatyczne?
Aby lepiej zrozumieć reakcje na zmianę klimatu, potrzebowaliśmy narzędzia, które obejmuje więcej niż sam lęk. Opracowaliśmy Inwentarz Emocji Klimatycznych (ICE) — kwestionariusz mierzący złość, pogardę, entuzjazm, bezsilność, poczucie winy, osamotnienie, lęk i smutek.
W badaniach walidacyjnych sprawdziliśmy, czy pozwala on rzetelnie mierzyć te osiem emocji, a następnie potwierdziliśmy jego strukturę także w Norwegii i Irlandii. Poszczególne emocje wiązały się w różny sposób z postrzeganiem zmiany klimatu, poparciem dla polityki klimatycznej i zaangażowaniem w działania.
ICE umożliwia więc badanie szerszego obrazu emocji klimatycznych oraz porównywanie ich między różnymi grupami i krajami.
Osiem emocji — szerszy obraz doświadczenia
Poniższe opisy przybliżają znaczenie skal. Nie są cytatami pozycji kwestionariusza.
Złość
Oburzenie wobec osób lub instytucji odpowiedzialnych za szkodzenie klimatowi.
Pogarda
Znużenie i niechęć wobec tematu zmiany klimatu.
Entuzjazm
Nadzieja, inspiracja i energia związane z rozwiązaniami oraz wspólnym działaniem.
Bezsilność
Poczucie ograniczonego wpływu i niepewność, co można zrobić.
Poczucie winy
Wyrzuty sumienia związane z własnym wpływem na klimat.
Osamotnienie
Poczucie, że inni nie podzielają naszej troski o klimat.
Lęk
Niepokój wobec zagrożeń i przyszłości związanej ze zmianą klimatu.
Smutek
Żal wobec strat i nieodwracalnych zmian w świecie przyrody.
Od doświadczeń do narzędzia badawczego
1 · Zrozumieć
Wywiady, przegląd wiedzy i opracowanie treści.
2 · Sprawdzić
Ocena ekspercka i badania kwestionariuszowe w Polsce.
3 · Porównać
Walidacja norweskiej i angielskiej wersji w Norwegii i Irlandii.
ETAP 04 / 06 · EKSPERYMENT BEHAWIORALNY
Czy emocje przekładają się na działanie?
Czy wzbudzenie złości, współczucia lub nadziei skłania ludzi do większego zaangażowania na rzecz klimatu? Sprawdziliśmy to w eksperymencie z udziałem 1029 osób w Polsce i 1010 osób w Norwegii, którego hipotezy i plan analiz zarejestrowaliśmy przed rozpoczęciem badania.
Uczestnicy czytali historie emocjonalne lub neutralne, a następnie mogli wykonać zadanie wymagające wysiłku na rzecz ochrony środowiska oraz przekazać pieniądze na działania klimatyczne. Wbrew naszym przewidywaniom nie wykryliśmy wpływu warunku emocjonalnego na wysiłek ani wysokość darowizn.
Wynik pokazuje, że w zastosowanych warunkach krótki przekaz emocjonalny nie wystarczył do zwiększenia tych form zaangażowania — samo odwołanie do emocji nie gwarantuje zmiany zachowania.
Jak przebiegało badanie?
1 · Losowy przydział
Losowy przydział do jednego z czterech warunków: złość, współczucie, nadzieja lub stan neutralny.
2 · Czytanie historii
Czytanie dziewięciu historii i ocena własnych emocji. W każdej grupie wywołaliśmy inną emocję.
3 · Podejmowanie działań
Zadanie wysiłkowe i decyzja o przekazaniu części wynagrodzenia na rzecz WWF.
Dwa sposoby pomiaru zaangażowania
Wysiłek i czas
Uczestnicy mogli wykonać do 15 zadań. Poprawne wykonanie zwiększało darowiznę przekazywaną przez badaczy.
Własne pieniądze
Uczestnicy decydowali, jaką część swojego wynagrodzenia przekazać na rzecz WWF.
Najważniejszy wynik: nie wykryliśmy oczekiwanego wzrostu zaangażowania po historiach emocjonalnych. Wniosek dotyczy tego eksperymentu i tych form działania; nie oznacza, że emocje nigdy nie mają znaczenia.
Przeczytaj pełne publikacje:
ETAP 05 / 06 · NEUROOBRAZOWANIE · CLIMATE BRAIN
Emocje i decyzje klimatyczne w mózgu
Jak badać to, co dzieje się w mózgu, kiedy przeżywamy emocje klimatyczne i podejmujemy decyzje dotyczące środowiska? W badaniu z udziałem 160 dorosłych osób wykorzystaliśmy funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI), który pozwala pośrednio śledzić zmiany aktywności mózgu.
Uczestnicy czytali historie mające wzbudzać złość lub nadzieję albo historie neutralne, a także podejmowali decyzje dotyczące korzyści finansowych i ograniczania emisji CO₂. Połączyliśmy obrazy mózgu z wynikami zadań i kwestionariuszy, tworząc zbiór CLIMATE BRAIN, a jego metody i jakość danych opisaliśmy w publikacji naukowej.
Udostępniając ten zasób, umożliwiliśmy innym badaczom dalsze analizy mechanizmów emocji klimatycznych i decyzji związanych z ochroną klimatu.
Jak połączyliśmy emocje, decyzje i obrazowanie mózgu?
Sesja w skanerze trwała około 50 minut, w tym instrukcje i trening. Opracowanie i tłumaczenie ryciny 1 z publikacji (CC BY 4.0).
Skaner, w którym przeprowadziliśmy badania
Skaner rezonansu magnetycznego, w którym przeprowadzono badania projektu CLIMATE BRAIN.
Mózg podczas podejmowania decyzji
Kolorowe obszary były bardziej aktywne podczas wyboru między premią pieniężną a ograniczeniem emisji CO₂ niż podczas prostych prób kontrolnych. To wynik analizy grupowej 154 osób. Obszary te uczestniczą między innymi w podejmowaniu decyzji i ocenianiu wartości dostępnych możliwości.
Kolory przedstawiają wynik testu statystycznego (t), a nie siłę emocji. Rycina nie porównuje grup złości, nadziei i neutralnej.
Źródło: Zaremba i wsp. (2025), Scientific Data, ryc. 9 — oryginalna rycina z polskim objaśnieniem. CC BY 4.0.
Przeczytaj pełne publikacje:
ETAP 06 / 06 · MAPY ODCZUĆ W CIELE · emBODY
Gdzie w ciele odczuwamy emocje?
Emocje opisujemy słowami, ale możemy też wskazać, gdzie odczuwamy je w ciele. W badaniu z wykorzystaniem narzędzia emBODY przeanalizowaliśmy odpowiedzi 548 osób, które zaznaczały na sylwetkach miejsca odczuwanego wzrostu lub spadku aktywności podczas przeżywania emocji i myślenia o różnych zjawiskach, w tym o zmianie klimatu.
Mapy związane z poszczególnymi zjawiskami różniły się od siebie, a myśleniu o zmianie klimatu towarzyszyły odczucia między innymi w głowie, klatce piersiowej i brzuchu. Porównanie tych map z mapami konkretnych emocji wskazywało, że reakcje na złożone problemy mogą obejmować wiele różnych uczuć.
Metoda ta uzupełnia badania kwestionariuszowe o cielesny wymiar doświadczenia — mapy przedstawiają przy tym subiektywne odczucia uczestników, a nie bezpośredni pomiar zmian fizjologicznych.
Jak powstaje mapa odczuć?
1 · Emocja lub zjawisko
Uczestnik widzi nazwę emocji lub zjawiska, na przykład zmiany klimatu.
2 · Dwie sylwetki
Na jednej sylwetce zakolorowyje obszary ciała, w których odczuwa wzrost pobudzenia albo aktywność, a na drugiej zaznacza obszary, gdzie odczuwa spadek pobudzenia.
3 · Wspólna mapa
Odpowiedzi wielu osób są zestawiane i analizowane, aby opisać wzorce odczuć. Najczęściej zakolorowywane miejsca rozżarzają się jasnym kolorem.
Jak czytać mapy? Ciepłe kolory oznaczają zgłaszany wzrost odczuwanej aktywności, a chłodne — jej spadek. Mapa grupowa nie wyznacza tego, co powinna odczuwać każda osoba – pokazuje za to, jak przeciętnie określają swoje uczucia osoby badane.
Przeczytaj pełne publikacje: